شامل است . * ( إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ الْعِقابِ وَإِنَّه لَغَفُورٌ رَحِيمٌ ) * انعام : 165 . اين آيه در سورهء اعراف آيهء 167 تكرار شده و در آنجا * ( « لَسَرِيعُ » ) * است با زيادت لام . در جواب اينكه سريع العقاب با غفور رحيم چه تناسبى دارد ؟ ! بايد گفت مراد آنست كه خداوند اولا و بالذات غفور و رحيم است ولى اگر بنا شود روى عللى بندهء خود را عذاب كند عذابش فورى است و معطلى ندارد و از هر دو آيه به نظر ميايد كه مراد از سريع العقاب عذاب دنيوى است مثلا آيهء دوم چنين است * ( وَإِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكَ لَيَبْعَثَنَّ عَلَيْهِمْ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ مَنْ يَسُومُهُمْ سُوءَ الْعَذابِ إِنَّ رَبَّكَ لَسَرِيعُ الْعِقابِ وَإِنَّه لَغَفُورٌ رَحِيمٌ ) * چنان كه آيهء اول نيز ظاهرش چنين است . سرف : ( بفتح س - ر ) تجاوز از حدّ . در صحاح گويد « السرف ضدّ القصد » راغب گويد : آن تجاوز از حد است در هر كار هر چند در انفاق شهرت دارد . در اقرب گفته : آن ضدّ ميانه روى و تجاوز از حدّ و اعتدال است . بايد دانست اسراف و سرف هر دو بيك معنى است ولى بعقيده طبرسى اگر تجاوز در جانب افراط باشد اسراف گفته مىشود و اگر در جانب تقصير باشد سرف ( ذيل آيهء 6 سورهء نساء ) . استعمال آن در قرآن همه جا از باب افعال است * ( قُلْ يا عِبادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلى أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ الله . . . ) * زمر : 53 . در الميزان گفته : گوئى معنى جنايت يا نظير آن به « اسرفوا » تضمين شده و لذا با « على » متعدى گرديده است اسراف بر نفس آنست كه بر آن با ارتكاب گناه تعدّى شود اعمّ از آنكه با شرك يا با گناهان صغيره و كبيره باشد . دربارهء اين آيه مطلبى است كه انشاء اللَّه در « قنط » خواهد آمد . * ( وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلا تُسْرِفُوا إِنَّه لا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ ) * اعراف : 31 . دو امر اباحى و يك نهى تحريمى است